THE DOLGUN MODEL FROM INDIVIDUAL TO SOCIETY Transferring the Micro- and Macro-Cycles to the Collective Level, and a Proposed Synthetic– Empirical Research Programme / BİREYDEN TOPLUMA DOLGUN MODELİ Mikro ve Makro Çevrimlerin Toplumsal Düzleme Aktarımı ve Sınanabilir Bir Sentetik– Ampirik Araştırma Programı Önerisi
AbstractThis study establishes the transfer of the individually specified Dolgun Model to the collective level andproposes a complementary programme of synthetic and empirical experiments through which thattransfer can be tested. It is not a findings paper: no simulation has been run, no data collected and noresults reported. Every proposed experiment is designed so that, if carried out, it could falsify the model.The individual model comprises two levels: a recurring micro-cycle (choice → action → consequence →awareness → evaluation → directional decision) and a macro axis arising from that cycle'saccumulation over time (repetition → learning and reinforcement → behavioural pattern → orientation→ stabilisation). The present study transfers both levels separately to the collective plane; unlike earliertransfer attempts, it does not set the macro cycle aside but constructs it together with its institutionalcounterpart.The transfer is not undertaken as a loose analogy but bound to three explicit conditions: (C1)structural isomorphism — every stage of the cycle must find a counterpart at the collective level; (C2)level-specific carrier — the collective carrier of each stage must be named and tied to an observableindicator; (C3) irreducibility — a collective stage must not be a simple sum of individual stages, forotherwise what is at issue is not a distinct model but merely an aggregation. These conditions constitutean explicit defence against the ecological fallacy (Robinson, 1950) and against metaphorical transfer;the formal backbone of the transfer is Coleman's (1990) micro–macro scheme.The transfer generates three new propositions. P4 (mediated collective awareness): collectiveawareness is not the sum of individual awareness but a distinct capacity produced through institutionsof statistics, audit, judiciary and press; individual and institutional awareness can diverge. P5(institutional-erosion–awareness coupling): whereas in the individual model re-orientationcapacity declines passively as a pattern consolidates, at the collective level the institutions carrying thatcapacity can be actively weakened; this asymmetry predicts that collective lock-in may be deeper thanindividual lock-in. P6 (scale asynchrony): individual and institutional cycles turn with different timeconstants; even when re-orientation has occurred in most individuals, institutional lag may preventcollective re-orientation.To test these propositions, eight synthetic experimental designs (S1–S8: structural verification,numerical robustness, bistability testing via hysteresis, the collective-awareness divergence test,endogenous erosion feedback, scale asynchrony, structural robustness, and model-to-model docking)and seven empirical research designs (E1–E7: intensive longitudinal panel, institutional naturalexperiment, country-year panel, network-based group experiment, within-organisation fieldexperiment, text-based indicator validation, and a registered-report protocol) are proposed. For eachdesign, the objective, manipulated and measured variables, identification strategy, powerconsiderations and — most importantly — the falsification condition are stated.The study also addresses the model's misuse risk explicitly: a “stable bad state” may under nocircumstances be used to characterise or stigmatise a community, institution or group; this is a use themodel places outside its scope.Keywords: Dolgun Model, micro–macro transfer, ecological fallacy, Coleman scheme, collectiveawareness, institutional erosion, wasat, mizan, research design, preregistration, falsifiability, agent-basedmodelling, computational social science.ÖzBu çalışma, bireysel düzeyde tanımlanmış Dolgun Modeli'nin toplumsal düzleme aktarımını kurmaktave bu aktarımın sınanabilmesi için birbirini tamamlayan bir sentetik ve ampirik deney programıönermektedir. Çalışma bir bulgu makalesi değildir: hiçbir simülasyon çalıştırılmamış, hiçbir veritoplanmamış ve hiçbir sonuç raporlanmamıştır. Önerilen her deney, yürütülmesi hâlinde modeliyanlışlayabilecek biçimde tasarlanmıştır.Bireysel model iki düzeyden oluşur: tekrar eden mikro çevrim (seçim → eylem → sonuç → farkındalık→ değerlendirme → yöne karar) ve bu çevrimin zaman içindeki birikiminden doğan makro eksen(tekrar → öğrenme ve pekişme → davranış örüntüsü → yönelim → kararlılaşma). Mevcut çalışma her ikidüzeyi de ayrı ayrı toplumsal düzleme aktarmaktadır; önceki aktarım denemelerinden farkı, makroçevrimi de dışarıda bırakmayıp kurumsal karşılığıyla birlikte kurmasıdır.Aktarım, gelişigüzel bir benzetme olarak değil, üç açık koşula bağlanarak yapılmaktadır: (K1) yapısaleşbiçimlilik — çevrimin her aşaması toplumsal düzeyde bir karşılık bulmalıdır; (K2) düzeye özgütaşıyıcı — her aşamanın toplumsal taşıyıcısı adlandırılmalı ve gözlenebilir bir göstergeyebağlanmalıdır; (K3) indirgenemezlik — toplumsal aşama, bireysel aşamaların basit toplamıolmamalıdır, aksi hâlde ayrı bir model değil yalnızca bir toplama işlemi söz konusudur. Bu koşullar,ekolojik yanılgıya (Robinson, 1950) ve metaforik aktarıma karşı açık bir savunma hattıoluşturmaktadır; aktarımın biçimsel omurgası Coleman'ın (1990) mikro–makro şemasıdır.Aktarım üç yeni önerme üretmektedir. Ö4 (aracılanmış kolektif farkındalık): toplumsalfarkındalık, bireysel farkındalıkların toplamı değil, istatistik, denetim, yargı ve basın kurumlarıaracılığıyla üretilen ayrı bir kapasitedir; bireysel ve kurumsal farkındalık birbirinden ayrışabilir. Ö5(kurumsal aşınma–farkındalık bağlanımı): bireysel modelde yeniden yönelme kapasitesi örüntükonsolide oldukça edilgen olarak azalırken, toplumsal düzeyde bu kapasiteyi taşıyan kurumlar etkinolarak zayıflatılabilir; bu asimetri, toplumsal kilitlenmenin bireysel kilitlenmeden daha derinolabileceğini öngörür. Ö6 (ölçek eşzamansızlığı): bireysel ve kurumsal çevrimler farklı zamansabitleriyle döner; bireylerin çoğunda yeniden yönelme gerçekleşmiş olsa dahi kurumsal gecikmetoplumsal yeniden yönelmeyi engelleyebilir.Bu önermeleri sınamak için sekiz sentetik deney tasarımı (S1–S8; yapısal doğrulama, sayısal sağlamlık,histerezis ile çift kararlılık sınaması, kolektif farkındalık ayrışma testi, endojen düzenleme geribeslemesi, ölçek eşzamansızlığı, sağlamlık ve model-model hizalama) ve yedi ampirik araştırmatasarımı (A1–A7; yoğun boylamsal panel, kurumsal doğal deney, ülke-yıl paneli, ağ tabanlı grup deneyi,örgüt içi alan deneyi, metin tabanlı gösterge geçerliliği ve ön-kayıtlı rapor protokolü) önerilmektedir.Her tasarım için amaç, manipüle edilen ve ölçülen değişkenler, kimlik stratejisi, güç değerlendirmesi ve— en önemlisi — yanlışlama koşulu verilmektedir.Çalışma ayrıca modelin kötüye kullanım riskini açıkça ele almaktadır: “kararlı kötü durum” hiçbirkoşulda bir topluluğu, kurumu veya grubu damgalamak için kullanılamaz; bu, modelin kapsam dışıbıraktığı bir kullanımdır.Anahtar Kelimeler: Dolgun Modeli, mikro–makro aktarım, ekolojik yanılgı, Coleman şeması, kolektiffarkındalık, kurumsal aşınma, vasat, mîzân, araştırma tasarımı, ön-kayıt, yanlışlanabilirlik, ajan tabanlımodelleme, hesaplamalı sosyal bilim.