Quy hoạch tích hợp và quản lý ngập úng đô thị theo tiếp cận “đô thị bọt biển”: Bài học kinh nghiệm và đề xuất cho Thủ đô Hà Nội, Việt Nam

Abstract

Ngập úng đô thị đang trở thành thách thức lớn đối với các đô thị phát triển nhanh tại Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội dưới tác động của đô thị hóa, biến đổi sử dụng đất và gia tăng các trận mưa cực đoan. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu có cấu trúc, kết hợp phân tích nội dung và so sánh tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về quy hoạch tích hợp, quản lý ngập úng và mô hình “đô thị bọt biển” nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Hà Nội. Kết quả phân tích cho thấy, việc quản lý ngập úng hiệu quả đòi hỏi sự chuyển dịch từ tiếp cập dựa vào công trình đơn thuần sang quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp giữa hạ tầng xám, hạ tầng xanh, quy hoạch sử dụng đất và năng lực quản trị. Ở quy mô lưu vực, hiệu quả phòng chống ngập phụ thuộc chặt chẽ vào sự phối hợp liên ngành giữa quy hoạch đô thị, thoát nước, thủy lợi và quản lý tài nguyên nước. Đánh giá thực trạng Hà Nội chỉ ra rằng, nhiều khu đô thị mới đang phát triển trên các khu vực có nguy cơ ngập cao; trong khi đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS) như đô thị bọt biển, phát triển tác động thấp (LID), hay hệ thống thoát nước bền vững (SUDS) dù giàu tiềm năng nhưng chưa được thể chế hóa và điều chỉnh phù hợp với điều kiện đặc thù về khí hậu, lưu vực của Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược: tích hợp đánh giá rủi ro ngập vào quy hoạch không gian; tăng cường liên kết vùng trong quản lý; ưu tiên các giải pháp “giữ nước – thấm nước – điều tiết dòng chảy” đối với mưa thường xuyên và kết hợp tối ưu hóa hạ tầng xanh – xám nhằm nâng cao khả năng chống chịu ngập úng bền vững cho thủ đô Hà Nội.