Bảo đảm quyền hỏi và tranh luận của luật sư trong xét xử hình sự sơ thẩm tại Việt Nam

Abstract

Bài viết xây dựng khung đánh giá và đề xuất một số kiến nghị việc bảo đảm quyền hỏi và tranh luận của luật sư bào chữa tại phiên tòa hình sự sơ thẩm ở Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích pháp luật, đối chiếu chuẩn mực quốc tế và tổng hợp có chọn lọc các nghiên cứu liên quan; không thực hiện khảo sát định lượng về hoạt động xét xử. Nguồn phân tích chính là Hiến pháp, Bộ luật Tố tụng hình sự của Việt Nam đã được sửa đổi, bổ sung, Điều 14 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị và Bình luận chung số 32. Kết quả nghiên cứu hệ thống hóa năm tiêu chí: cơ hội hỏi, căn cứ hạn chế hỏi, đối đáp của Kiểm sát viên, lý do trong bản án và xử lý vi phạm tố tụng. Đóng góp của khung là kết nối nghĩa vụ pháp lý với dấu vết cần kiểm tra trong hồ sơ phiên tòa, đồng thời phân biệt thiếu chứng cứ đánh giá với vi phạm đã được xác định. Trên cơ sở đó, bài viết kiến nghị hoàn thiện quy trình ghi nhận việc từ chối câu hỏi, theo dõi từng ý kiến tranh luận, kiểm tra lý do không chấp nhận bào chữa và bảo đảm điều kiện ghi nhận diễn biến phiên tòa. Khung cần được kiểm nghiệm bằng dữ liệu vụ án trong nghiên cứu tiếp theo.