QISHLOQ XO ‘JALIGI MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARISHDA TASHKILIY-IQTISODIY OMILLARNING RENTABELLIK DARAJASIGA TA’SIRI

Abstract

Mazkur ilmiy tezisda O‘zbekiston agrar sektorida agrosanoat klasterlari faoliyati, erkin shartnomaviy-kontraktatsiya munosabatlari va agromoliyalashtirish mexanizmlarining ishlab chiqarish rentabelligiga ta’siri tadqiq etilgan. Qiyosiy iqtisodiy va statistik tahlil usullari orqali xomashyo yetishtiruvchi fermer xo‘jaliklari bilan qayta ishlovchi klaster korxonalari o‘rtasidagi vertikal integratsiyaning afzalliklari va mavjud tizimli ziddiyatlar aniqlangan. Tadqiqot natijalari ko‘rsatishicha, to‘liq vertikal integratsiyalashgan zanjirda faoliyat yurituvchi klasterlarda hosildorlik 22–28% ga yuqori bo‘lib, logistika va saqlashdagi yo‘qotishlar 18–22% ga qisqaradi, yakuniy rentabellik esa an’anaviy fermerlikka nisbatan 1,8–2,4 barobar oshadi. Biroq narx shakllanishidagi nomutanosibliklar va hisob-kitoblarning kechikishi mustaqil fermer xo‘jaliklarining aylanma mablag‘lariga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu munosabat bilan fyucheks bitimlari, klasterlararo erkin raqobat va o‘zaro hisob-kitoblar shaffofligini ta’minlashga doir institutsional tavsiyalar ishlab chiqilgan.